1.     Diyabet nedir? Ne deðildir?

Diyabet kýsaca, vücudun kan þekerini uygun þekilde kullanamamasý ve depolayamamasý olarak tanýmlanabilir. Vücudumuza gerekli enerjiyi saðlayan glikoz, þeker, ihtiyaçtan fazla alýndýðýnda, gerektiðinde kullanýlmak üzere karaciðer ve yað hücrelerinde depolanýr. Þekerin vücutta enerji olarak kullanýlmasý ve depolanmasý için, þekerin kanda yükselmesini önleyen bir hormon olan ensüline gereksinim vardýr ve ensülin pankreasýn hücrelerinde yapýlýr ve salgýlanýr. Gýda alýmýnýn ardýndan, kan þekeri yükselince pankreastaki ensülin yapan hücreler uyarýlýr ve kana ensülin verilir. Ýnsülin kan þekerinin hücre içine girmesini saðlayarak kan þekeri normal düzeyde tutulur. Hücrelere giren þeker burada yakýlýr ve enerji olarak kullanýlýr. Ýnsülin eksikliðinde veya etkisizliðinde þeker hastalýðý "diyabet" ortaya çýkar. Kanda þeker miktarý artar ve böbreklerden idrarla dýþarý atýlýr.

2.     Diyabet tipleri?
2 tipi vardýr;
1) Ýnsüline baðýmlý diyabet (Tip 1) Pankreastan ensülin yapýmý çok azalmýþ veya durmuþtur. Kanda ensülin yoktur. Kan þekeri düzeyini dengelemek için dýþarýdan ensülin vermek zorunluluðu olur.
2) Ýnsüline baðýmlý olmayan diyabet (Tip 2) Pankreasta ileri yaþlara kadar normale yakýn, hatta bazen daha da fazla düzeyde ensülin yapýmý olur. Fakat ensülin yeterli etkiyi saðlayamaz. Kilo fazlalýðý ve yanlýþ beslenme ensülinin istenen etkiyi göstermesini engeller, kan þekeri yükselir.

3.     Gizli Þeker nedir?

Kiþinin kan þekeri düzeyi normalden yüksek olmasýna karþýn, diyabet tanýsý koymaya yeterli yükseklikte deðilse, bu durumda kiþi pre-diabetik (gizli þeker hastasý) olarak tanýmlanabilir. Diyabet Önleme Programýna katýlan pre-diyabetiklerin % 11 inde diyabet geliþmiþtir. Pre - diyabetik olan kiþilerin çoðunda 10 yýl içinde Tip 2 diyabet geliþtiði çalýþmalarla tespit edilmiþtir. Yani Pre-diyabet Tip 2 diyabete adaylýk durumu olarak adlandýrýlabilir.

4.     Diyabet belirtileri?

Diyabetli kiþilerde sýklýkla aþaðýdaki belirtiler görülür;

- Halsizlik

-         Aþýrý iþtah

-         Aþýrý susama ve su içme
- Sýk idrara çýkma
- Kilo kaybý
- Bulanýk görme
- Cilt enfeksiyonlarý
- Ýyileþmeyen yaralar

5.     Diyabet nasýl tespit edilir?

12, 13 saatlik açlýk kan þekerine bakýlýr. Aþaðýdaki kriterlerden birisi varsa, kiþi diyabetli olabilir. Hemen doktora baþvurulmalýdýr.

• Açlýk kan þekeri 126 mg/dl den yüksek
• Diyabet belirtileri varsa ve rastgele ölçülen kan þekeri düzeyi 200mg/dl den yüksek
• Þeker yükleme testi sýrasýnda kan þekeri düzeyi 200mg / dl veya üzerinde

Doktor önerisi ile yapýlmasý gereken ve “Þeker Yükleme Testi” olarak bilinen Oral Glikoz Tolerans Testi (OGTT), diyabet tanýsýnda önemlidir.

Diyabet takibinde kullanýlan diðer laboratuar testleri:

HbA1c:  1-3 ay boyunca ortalama kan þekeri düzeylerini yansýtan bir test parametresidir.

Fruktozamin; 2 hafta boyunca ortalama kan þekeri düzeylerini yansýtýr.

C – Peptid; Ýnsülin tedavisi gören diyabetik hastalarda vücut ensülin deposunun göstergesidir.

6.     Diyabete baðlý þikâyetler nelerdir?

Diyabet hastalarý beslenme, ilaç tedavisi ve egzersiz açýsýndan özenli davranmalýdýrlar. Aksi durumlarda uzun vadede bazý týbbi sorunlar ile karþýlaþabilirler. 

·         Körlük

·         Damar bozukluklarý

·         Kalp krizi
Böbrek yetmezliði

·         Ýnme

Diyabetli hastalarýn, saðlýklý kiþilere göre grip ve zatürreye baðlý komplikasyonlardan ölüm oraný daha fazladýr. Grip aþýsý diyabetli hastalar için koruyucu olur.

7.     Kimler risk altýnda?

Diyabet herkeste olabilir. Yaþ artýþýyla beraber diyabet geliþme riski artar. 40 yaþýn üzerinde ve þiþman kiþiler diyabete daha yatkýn olurlar. Yakýn akrabalarýnda diyabet olanlar risk altýndadýrlar. Gebelikte diyabet geliþen kadýnlarda ileriki yýllarda Tip 2 diyabete yakalanma sýklýðý fazladýr.

Eðer bir kiþide Tip 2 diyabet varsa ailenin diðer üyeleri de risk altýndadýr.
Vücut Kitle Ýndeksi (VKÝ) 30 ve üzerinde olanlarýn diyabete yakalanma riski normal kiþilere göre 5 kat fazladýr.

Tip 2 diyabet için risk faktörleri þunlardýr:

Aþýrý kilo

Hareketsiz yaþam tarzý
Ailede diyabet olmasý

8.     Diyabet ilaçlarýnýn kullanýmý ve dikkat edilecek hususlar (özellikle ensülin)

Hastanýn yemek yiyemeyecek bir durumu varsa, (bulantý, kusma gibi) ensülin uygulamadan önce doktora danýþýlmasý gerekir. Günde iki kez yapýlan ensülinlerde iki enjeksiyonun arasýnda 10 – 12 saat olmalýdýr. Hipglisemi riski açýsýndan hastalarýn yanlarýnda meyve suyu bulundurmalarý iyi olur. Ensülin dozlarýný hasta kendisi deðiþtirmemeli, her gün ayný saatte uygulanmasýna dikkat edilmelidir. Ýnsülin yaptýktan sonra ara ve ana öðünler atlanmamalýdýr.

9.     Diyabetin göz, ayak ve iç organlara etkisi nedir?

Gözler: Uzun dönemde göz damarlarýnda kanamalar ve görme kaybý oluþabilir. Diyabet hastasýnda yýlda bir kez göz muayenesi yapýlmalýdýr.

Böbrekler: Böbreklerin normal çalýþmasýný bozularak önce idrarda protein kaçaðýna daha sonra böbrek yetmezliðine neden olabilir.

Diþ / diþ eti saðlýðý: Yüksek kan þekeri diþ ve diþ etlerinde kolayca enfeksiyon geliþmesine neden olur ve bu enfeksiyonlar kan þekerinde daha da fazla artýþa yol açabilir.

10.  Diyabet cinsel yaþamý etkiler mi?

Diyabet, cinsel yaþam kalitesini olumsuz etkileyebilir. Diyabet kadýnlarda vajinal kuruluk, cinsel isteksizlik ve enfeksiyonlara, erkeklerde cinsel güçsüzlüðe yol açabilir.

11.  Stresin diyabet hastalarýna etkisi var mýdýr?

Diyabet, kiþinin sürekli bedenine dikkatini ve disiplinli olmayý gerektirir. Hastalýðýn seyri, diyet, egzersiz, kilo verme, günlük kan þekeri ölçümü, düzenli ilaç kullanýmý ya da düzenli ensülin iðnesi yapmak gibi hastanýn sorumluluk almasýný gerektiren kiþisel bakýmlar uygulandýðý sürece hastalýk çoðunlukla iyi huyludur. Ancak, bunlar ayný zamanda hayatýn kýsýtlanmasý demektir ve bu durum ömür boyu sürecektir. Bu nedenle kiþi hastalýk teþhisini öðrendiði andan itibaren bir uyum sürecine girmek durumundadýr. Ýþte bu uyum süreci kiþilerde zamanla stres oluþumunu tetikleyebilir.

12.  Diyabetin ortaya çýkmasýnýn engellenmesi veya kalýcý olarak tedavisi edilmesi mümkün mü?

Tamamen iyileþtirici bir tedavisi yoktur. Diyabet, ömür boyu tedavi gerektirir. Uygun ve doðru ilaç kullanýmý, bilinçli bir beslenme ve egzersiz planý ile yaþam kalitesi çok olumsuz etkilenmez.

13.  Diyabet hastalarý için uyarýlar ve öneriler

Diyabetlilerde, hastalýðýn ilerleyen safhalarýnda vücut sinirleri fonksiyonlarýný kaybeder. Diyabetli hastanýn iyi tedavi görmediðinde oluþan sinir fonksiyonlarý kaybý, vücudun sýcaðý, soðuðu ve aðrýyý hissetmesini engeller. Yaþam boyu tedavi gerektiren bir metabolizma hastalýðý olan diyabette bilinçli bakým ve eðitimle yaþanan sorunlar önemli ölçüde önlenebilir. Hasta sýcaða, soðuða ve aðrýya karþý duyarsýzlaþtýðýný bilmelidir. Özellikle banyo yaparken suyun sýcaklýðý mutlaka derece ile kontrol edilmeli  ya da aile fertlerinden birinden yardým istenmelidir özen gösterilmelidir, ayný ayakkabý her gün giyilmemelidir. Çünkü, bu durum ayakkabýda terlemeye, mantar ve deride bozulmalara neden olur. Farklý ayakkabýlar giyildiðinde, mantar oluþumu önlenir ve ayak saðlýðý korunur.

14.  Diyabet hastasý çocuklar ve gençlerin diðer diyabet hastalarýna göre avantaj ve dezavantajlarý nelerdir?

Diyabet kronik bir saðlýk sorunudur. Çocuðun yaþamýný sürdürebilmesi için, ömür boyu günlük ensülin enjeksiyonu, kan þekeri ölçümü gibi iþlemler yapýlmasý gerekir. Beslenme düzenli olmalý, egzersiz ve spor programlý biçimde yürütülmelidir. Enerjinin en yüksek seviyede olduðu, oyunun, merakýn her þeyden daha ön planda olduðu bu çaðlarda çocuðun veya gencin yemesini kontrol altýna almak, bu tür programlý ve sürekli uygulamalara sürekli dikkat etmesini saðlamak daha güçtür. Sürekli bir eðitim gerekmektedir.

15.  Diyabet ile ilgili hasta istatistikleri (Türkiye ve dünya) ve bu istatistiklerin diðer bazý hastalýklarla (kanser, kalp damar hastalýklarý vb) karþýlaþtýrýlmasý

Diyabet, ülkemizde ve dünyada çok yaygýn görülmektedir. 1995 yýlýnda dünya diyabetli nüfusu 30 milyon iken, 2000 yýlýnda bu sayý 177 milyon olmuþtur. 2025 yýlýnda ise dünyada 300 milyon diyabet hastasý olacaðý tahmin edilmektedir.