Okul öncesi çocuklarýn % 15 - 17’sinde beslenme bozukluðu, okul çaðý çocuklarýnýn % 25’den fazlasýnda kansýzlýk problemi bulunmakta, öðrencilerin beslenme alýþkanlýklarý incelendiðinde %40’ýnýn sabah kahvaltýsý yapmadýðý görülmektedir.Kadýköy Þifa Hastanesi Beslenme ve Diyet Uzmaný Rabia Yurdagül, öðrenci ve öðretmenlerin daha verimli olmalarýný saðlayan beslenme ipuçlarýný veriyor.

Günlerinin büyük çoðunluðunu okulda geçiren öðrenci ve öðretmenlerin beslenme düzenlerinde de birtakým düzenlemelerin yapýlmasý, saðlýklý beslenme ve saðlýklý yaþamýn devamlýlýðý için oldukça önemlidir. Özellikle çocuklarda hýzlý bir büyüme ve geliþmenin olduðu okul çaðlarýnda yeterli ve dengeli beslenme, saðlýklý geliþim ve büyümenin devamlýlýðý, artan enerji ve besin öðeleri gereksinimin karþýlanmasý yanýnda, beslenmeye baðlý saðlýk sorunlarýnýn oluþmasýnýn engellenmesi adýna da önemlidir. Yanlýþ veya yetersiz beslenme alýþkanlýklarý zayýflýk ya da þiþmanlýk, diþ çürükleri, kansýzlýk, kemik bozukluklarý ve iyot yetersizliði gibi önemli hastalýklara sebebiyet verebilir.

Sabah okula yetiþme telaþý, erken kalkma nedeniyle görülen iþtahsýzlýk, aç hissetmeme, biraz daha fazla uyuyabilme, kilo vermeye çalýþma veya tüketime hazýr bir öðünün olmayýþý gibi nedenler öðrenci ve öðretmenlerin kahvaltý öðününü atlayarak güne kahvaltýsýz baþlamalarýndaki belli baþlý nedenlerdir. Ancak kahvaltý günün en uzun açlýðý olan gece açlýðýný takip etmesi nedeniyle biten enerjinin tekrar alýnabilmesini saðladýðý için günün en önemli öðündür. Gece boyunca devam eden açlýðýn ardýndan kahvaltý öðününü atlamak, kan þekerinin düþmesine ve buna baðlý olarak yüksek þeker ve yað içerikli besinleri yeme arzusunun doðmasýna, öðrenme ve konsantrasyon kabiliyetinin azalmasýna neden olur. Kahvaltý, kan þekeri olarak bilinen glikoz için kaynak oluþturur. Glikoz beyin için en önemli ve tek enerji kaynaðýdýr ve bir depoya sahip deðildir. Çocuk veya yetiþkin her birey normal beyin fonksiyonlarý için yüksek oranda glikoza ihtiyaç duyar. Kahvaltý yapan öðrencilerin konsantrasyon ve öðrenme kabiliyetlerinin daha yüksek olduðu, anlama ve algýlamalarýnýn ve sonuçta da okul baþarýlarýnýn daha iyi olduðu yapýlan pek çok çalýþmayla ortaya konmuþtur. Kahvaltý yapan yetiþkin bireylerde ise iþ verimi ve gün içerisindeki performansýn yapmayanlara oranla daha iyi olduðu tespit edilmiþtir.

Yapýlan araþtýrmalarda kahvaltý öðününü tüketen öðrencilerin;

●         Sýnýf içerisindeki baþarýsýnýn daha fazla olduðu,

●         Kavrama yeteneklerinin daha iyi olduðu,

●         Problem çözme gibi konularda daha baþarýlý olduðu,

●         Beslenme bozukluklarýndan oluþan hastalýklara daha az yakalandýklarý,

●         Kilo kontrolünü daha iyi saðlayabildikleri

 

belirtilmektedir.

Çocukluk döneminde kazanýlan alýþkanlýklar yetiþkinlik dönemindeki alýþkanlýklarýn temelini oluþturduðu için kahvaltý yapma alýþkanlýðý edinmiþ bir çocuk, öðrencilik hayatý boyunca bu alýþkanlýðýný devam ettirme eðiliminde olacaðýndan gelecekte saðlýklý bir yetiþkin olarak hayatýný devam ettirecektir. Yine kronik hastalýklarýn çoðu (þiþmanlýk, kalp damar hastalýklarý, þeker hastalýðý, yüksek tansiyon gibi) çocukluk çaðý kökenli olduðu için, çocukluk yýllarýnda bu alýþkanlýðý edinmiþ bir yetiþkin daha o yýllardan kronik hastalýklara karþý bir önlem almýþ olacaktýr.

Bütün bunlardan yola çýkýldýðýnda, gün içerisinde sürekli ders dinleyen öðrencinin baþarýsýnda ve sürekli ders anlatan öðretmenin ders anlatabilme kabiliyeti ve performansýnda kahvaltýnýn ne denli önemli olduðu ortaya çýkmaktadýr.

Peki kahvaltýda ne yenmeli? Kahvaltýnýn içeriði kiþiden kiþiye deðiþmekle beraber, genel olarak karbonhidrat kaynaðý olarak çavdar veya tam tahýllý ekmekleri, kahvaltýlýk gevrekleri, sebze ve meyveleri, protein kaynaðý olarak peynir, yumurta, süt ve yoðurdu, yað kaynaðý olarak zeytin, ceviz, badem, fýndýk gibi besinleri içeren, doðal reçellerle veya pekmez gibi saðlýklý besinlerle zenginleþtirilmiþ bir menü tüketilmesi önerilir. Evde kahvaltý yapma seçeneði olmayanlar için hazýrlanabilecek sandviç veya tost servis-arabada ya da okula gidince tüketilmek üzere hazýrlanabilir. Poðaça, simit, açma, hamburger, cheeseburger gibi besinler kahvaltý seçeneði olarak tercih edilmemelidir.

Okulda geçirilen süre uzundur ve kahvaltý gün boyu ihtiyaç duyulan enerjinin karþýlanmasý için yetersiz kalýr. Bu nedenle kahvaltý, ara öðünler ve tüketilen öðle yemeðiyle muhakkak desteklenmelidir. Ara öðünler için; taze ve kuru meyveler, ceviz, badem, fýndýk gibi yaðlý tohumlar, kutu sütler veya doðal meyve sularý taþýnma pratikliði olan besinlerdir. Ev yapýmý kek veya kurabiye veya sebzeli-peynirli poðaçalar veya mini sandviçler de ara öðünler için tüketilebilecek alternatiflerdir. Kahvaltý ve ara öðün verilen okullarda ise, menülerin içeriði aileler tarafýndan kesinlikle kontrol edilmelidir.

Öðle yemeði için okul kantininden fast - food besinlerin tüketimi yerine, yemekhaneden yenebilecek veya evden götürülebilecek öðünler tercih edilmelidir. Okul kantininde satýlan besinler arasýna saðlýklý seçenekleri ekleyip (örneðin süt, ayran, meyve gibi), saðlýksýz olanlarýn kontrolünün saðlanmaya çalýþýlmasý önemlidir. Okul yemekhanesinde sunulan yemeklerin ýsý deðerinin, sunumunun, temizliðinin ve içeriðinin uygun koþullarda olmasý kantinler yerine yemekhanelerin tercihinde önemli rol oynayacaktýr. Evden yemek götürürken bozulacak, kokacak ya da yerken hijyen sorunu yaþatabilecek yemeklerden kaçýnýlmalý, tahýllý ekmekler ile hazýrlanmýþ sandviçler (içeriðine her gün farklý bir malzeme katarak býkkýnlýk önlenmelidir), taze ve mevsiminde meyve-sebze, söðüþ yenebilecek sebzeler, kutu süt-yoðurt ve ayranlar, katkýsýz meyve sularý, kuru yemiþler, kuru meyveler tercih edilmelidir.