|
Anadolu toplumsal hayatý içinde, her zaman çok önemli bir yeri olmuþtur helvanýn. Kimi zaman sevinçlerin ortaðýdýr, kimi zaman da üzüntülerin... Doðumda, ölümde, gurbete gidiþte veya dönüþte, sünnet töreninde, hastanýn iyileþmesinde piþirilip daðýtýlýr eþe dosta. Damaklarý tatlandýran bir lezzet olmaktan öte, aslýnda sosyolojik bir olgudur helva. Bir yiyecekten daha fazlasýný ifade eder. Hayattýr bazen, barýþ, mutluluk, bazen de ölüm...
Anadolu’da, özellikle kahvelerin olmadýðý dönemlerde insanlar, konukevinde sosyalleþiyordu. Kasaba halký, günlük çalýþmalarýndan geriye kalan zamanlarda konukevinde toplanýp sohbete koyulurdu. Bu sohbet sýrasýnda, çayýn yaný sýra esas ikram, yedi sekiz kiþinin bir araya gelerek yaptýðý ‘tel helva’ydý.
Akþehir’de eski zamanlar da helva elle yapýlýrken bir yandan da maniler söylenirdi:
Helvacý tokmak vurur
Helva yiyen kudurur
Hoca’m gelmiþ kapýya
Aðzý sulanýr durur
Helvanýn ne kadar çok sevildiði bu manilerde ortaya çýkar. O kadar ki helva yasak olursa canýna kýyar manide:
Helvamýz ak tepside
Güzele bak tepside
Ýnsan canýna kýyar
Helva yasak tepside
Helva sohbetlerinde hep yenecek helvanýn hayali kurulur. Helva yemekten o kiþiyi ancak zincire vurarak durdurulabileceði söylenir manilerde:
Gel beni yaða bandýr
Helva diye de kandýr
Ya beni baðla zincire
Ya helvaya abandýr!
Bazen helva sohbetlerine oturmadan önce helvasý olan bir evden helva istemeye gidilir. Helva isteyene mani ile tembihler yapýlýr:
Kardeþiz insanýz bil
Kapýya varýnca eðil
Bir tepsi helva iste
Aman baþka þey deðil
Anadolu’da sosyal yaþamýn birçok alanýnda kullanýlýr helva. Yeni doðan için helva kavrulur; yeni satýn alýnan evin mutfaðýnda ilk piþirilendir. Ölüm sonrasý taziyeye gelenlere sunulan geleneksel tatlý da yine helvadýr. Öyle ki sevimsiz bir latife olsa da bazen bir takýlma konusudur. “Öl de helvaný yiyelim.” Ama bazen bu laf insanýn içini acýdýr, Ercan Yazýcý’nýn þiirinde olduðu gibi:
KAÐIT HELVA
öl de
helvaný yiyelim diye takýlmýþtým
miras deðil alýn teri arabanda,
haberin geldi daha sonra
kaza yapmýþsýn
teslim etmiþsin ruhunu yolda,
helva bile kavuran olmadý ardýndan,
o yüzden gözlerim buðulanýr,
trafik sýkýþtýðýnda
kaðýt helva satanlardan
Maniler: H.Zekai Yiðitler’in Nasreddin Hoca’dan Þakalar, Þiirler kitabýndan alýnmýþtýr.
|
Akþehir Lisesi ve N.Hoca Teknik Lise taþýnýyor, Ticaret Lisesi yer deðiþtiriyor