Cumhuriyetin ilanýný meclis muhabiri olarak izlemiþ olan yazar Enver Behnan ÞAHPOLYO o günleri þöyle anlatmaktadýr:

Cumhuriyetin kurulduðu günlerde bütün gazeteciler ve halk merakta idi. Bir yenilik var… Fakat bu nedir ? Bir türlü belli olmuyordu. Ben o zamanlar Öðüt Gazetesinde çalýþýyordum. Meclisin bütün toplantýlarýna devam ediyordum.

Atatürk Çankaya da kendisine konuk olan arkadaþlarýna Cumhuriyet i ilan etmenin zamaný geldiðini, bildiriyor. Bunun için anayasada deðiþiklik yapmak gerektiðini açýklýyordu. 28 Ekim 1923 günü konuklarý gittikten sonra Ýsmet Ýnönü ile birlikte anayasada ne gibi deðiþiklikler yapýlacaðýný görüþtüler.

1923 yýlýnýn Ekim ayýnýn yirmi dokuzuncu Pazartesi sabahý idi. Güneþli bir hava. Samanpazarý ve Karaoðlan dan insanlar sel gibi meclise doðru akýyordu. Kalpaklý, baþlýklý, fesli erkekler ve bunlarýn arasýnda kadýnlar, meclisin karþýsýndaki Millet Bahçesi ne meydana toplanmýþlardý.

Halk Millet Meclisinin kararýný merakla bekliyordu. Birçoklarý tanýmadýklarý milletvekillerine yaklaþýyor, haber soruyordu. Güneþ battý. Karanlýk bastý. Buna raðmen halk daðýlmýyordu. Hepimiz sabýrsýzlýkla bir haber bekliyorduk. Meclisin dar kapýsýndan bir milletvekili çýktý. Orada bulunan gazeteciler, hepimiz milletvekilinin etrafýný çevirdik. Milletvekili :

-          Þu dakika içerde pek mutlu ve tarihsel kararlar veriliyor, dedi. Dýþarýya sýzan haber bu kadardý.

Akþam saat on sekiz kýrk beþ ti Millet Meclisi oturumu açýldý. Donuk bir ýþýk. Saðda dinleyicilere ayrýlmýþ bir yer, solda gazeteciler balkonu, ortada okul sýralarýnda oturmuþ milletvekilleri, Atatürk yok. Bütün milletvekilleri sýkýþýk bir durumda oturuyorlardý. Bu sessizlik içinde Ýsmet Ýnönü : Anayasanýn birinci maddesinin "Egemenlik kayýtsýz þartsýz milletindir. Türkiye Devletinin hükümet þekli cumhuriyettir" biçiminde deðiþtirilmesi için görüþme açýlsýn dedi. Deðiþtirilmesi istenen baþka maddeler de vardý. Deðiþiklik isteði üzerine birçok milletvekili söz aldý. Heyecanlý konuþmalar yapýldý. Bu sýrada milli þair Mehmet Emin Yurdakul söz alarak orada bulunanlarý "Yaþasýn Cumhuriyet" diye baðýrmaya davet etti. Bütün milletvekilleri tek bir vücut gibi harekete geçti, ayaða kalktýlar. Gün görmüþ gaziler, generaller, kalemleriyle, kýlýçlarýyla bu memlekete hizmet etmiþ kahramanlar dimdik durdular. Sonra hep bir aðýzdan "Yaþasýn Cumhuriyet" diye baðýrdýlar. Anayasa deðiþikliði görüþmeleri tamamlandýktan sonra deðiþiklik isteði oya sunuldu. Bütün eller "kabul" diye kalktý. Türkiye devletinin cumhuriyet olduðunu belirleyen deðiþiklik oy birliði ile kabul edildi. Saat sekiz buçuktu. Bu dakikadan itibaren Türkiye Devleti nin adý Cumhuriyet olmuþtu.

Bu cumhuriyete bir baþkan seçmek gerekiyordu. Türkiye Cumhuriyeti nin ilk Cumhurbaþkanlýðý seçimine 158 milletvekili katýldý. Ankara milletvekili Gazi Mustafa Kemal Cumhurbaþkanlýðýna seçildi.

Bu anda Kemal Atatürk meclis salonunda göründü. Alkýþlar arasýnda kürsüye çýktý. Herkes Atatürk ü dinliyordu. Konuþmasýný bitirdiði zaman uzun uzun alkýþlandý. Gök gürültüsünü andýran alkýþlar arasýnda Atatürk yerine oturdu.

Halk meclisin önünde bekliyordu. Cumhuriyetin ilanýný ve Atatürk ün Cumhurbaþkaný seçildiðini duyunca coþtu. Bu arada 101 pare top atýldý. Top sesleri Türk ulusuna cumhuriyeti ilan ediyordu. Türk ulusu, yýllardan beri hasretini çektiði egemenliðe ve cumhuriyete kavuþmuþtu.