|
Tarih boyunca insan, yaþadýðý þehre, bulunduðu çevreye ilgi duymuþ. Yeri gelmiþ, bu ilgisini edebî mahiyet taþýyan mensur veya manzum eserler oluþturarak dile getirmiþtir. Türk edebiyatý da bunun zengin örnekleriyle doludur. Türk edebiyatýnda muhteva olarak þehirleri ele alan mensur ve manzum birçok eser yazýlmýþtýr. Manzum olanlarýn en yaygýný þehrengizlerdir. Þehrengizler, Türk edebiyatýna özgü bir tür sayýlmaktadýr. Bu türün ilk örneðini Priþtineli Mesîhî (ö.1518) vermiþtir.
Þehrengizler bir þehrin güzellerini veya güzelliklerini tasvir eden eserlerdir. Bu eserlerde þehrin özelliklerinin yanýnda, dönemin toplumsal hayatýndan da kesitler buluruz.
Edebiyatýmýzda þehir veya belde isimlerinin tevriyeli kullanýmýna dayanan bilâdiye türünden eserler de yazýlmýþtýr. Bir þehrin vasfýnda onu övmek için yazýlmýþ medhiyeler ile bir þehrin düþman eline geçmesi üzerine söylenen þehir mersiyelerini de þehirlerle ilgili kaleme alýnmýþ þiirler grubuna dahil edebiliriz.
Bu yazýmýzda ele alacaðýmýz þiir de bir þehir medhiyesi niteliðindedir. Þiir, Ankara Millî Kütüphane’de 06 M.K. Yz. A.5629/8 numaralý bir mecmuanýn içinde 32b-34b varaklarda bulunmaktadýr. Mütekerrir muhammes þeklinde, mefâîlün/ mefâîlün/ mefâîlün/ mefâîlün kalýbýyla yirmi bir bend hâlinde yazýlmýþtýr. “Der-Medh-i Akþehir” baþlýðýný taþýyan þiirin þâirinin kim olduðu hakkýnda herhangi bir bilgi mevcut deðildir. Ancak, þiirin son sayfasýnýn alt kýsmýnda kýrmýzý kalemle “Râsih Efendi” kaydý düþülmüþtür. Yine Ý.Hakký Konyalý’ya göre þairi Haki’dir. Ayrýca þiirin sonunda 21 Mayýs 1321(1905) tarihi vardýr ki bunun, þiirin kaleme alýnma tarihi olmasý kuvvetle muhtemeldir.
Osmanlý döneminde önemli yerleþim birimlerinden olan Akþehir hakkýndaki þiir, bölgenin tanýnmýþ þahsiyetlerini, camilerini ve tekkelerini tanýtýr. Þiirin mütekerrir mýsralarýnda Akþehir, bir cennet bahçesine teþbih edilir ve benzerinin dünyada bulunmadýðý ifade edilir:
Bugün benzettim Akþehir’i cinân-ý bâð-ý me’vâya (sýðýnýlacak cennet baðý)
Felek mislin getirmemiþ anýn bir dahi dünyaya
Medhiyede Abdulvahab Gâzî, Mahmud Hayrânî, Bahar Sultan, Þeyh Eyyûb, Hýzýr, Molla Tâceddin, Ahî Cemâleddin, Nasreddin, Þeyh Battal, Kutbu’l-Aktâb Nasûhî, Þeyh Sultan Muhyiddin, Seyyid Yunus, Sultan Nevreste, Hacý Ýbrahim ve Acým Paþa gibi bölgede tanýnan ve burada medfun olan isimler zikredilir. Bunlarýn yanýnda Ulu Cami, Hasan Paþa Mescidi, Yeni Cami ve Abdullah Tekkesi gibi bazý mekanlarýn adlarýndan da söz edilir. Müstensih metinde yukarýda isimleri zikredilen kiþi ve mekan adlarýyla ilgili dipnotlar düþmüþtür. Bu dipnotlar makalemizde aynen belirtilmiþtir.
Akþehir ile ilgili çeþitli bilgileri içeren bu þiir, o bölgenin kültür tarihini anlamamýz açýsýndan kayda deðerdir. Özellikle dipnotlarda yer alan Akþehir’e ait bazý yer adlarý yöre tarihini tespit bakýmýndan önemlidir. Bu bakýmdan aþaðýda metnini verdiðimiz medhiyenin edebiyatýmýzda þehir ve beldelerle ilgili kaleme alýnmýþ çalýþmalara bir katký saðlayacaðýný düþünüyoruz.
DER-MEDH-Ý AKÞEHÝR
Mefâ’îlün Mefâ’îlün Mefâ’îlün Mefâ’îlün
1
Gel ey ‘âþýk temâþâ et girip bu cây-ý zîbâya
Revân olmuþ nice enhâr idüben ‘azm-ý deryâya
Çemenden zeyn olup eþcâr saluban yerlere sâye
Bugün benzettim Akþehir’i cinân-ý bâð-ý me’vâya
Felek mislin getirmemiþ anýn bir dahi dünyâya
2
O kim Abdü’l-vahâb Gâzî çeker pâyýna yârâný
‘Alemdâr-ý resûlullâh denir bilsen o sultâný
Makâmýnda ziyâret kýl tilâvet eyle Kur’âný
Bugün benzettim Akþehir’i cinân-ý bâð-ý me’vâya
Felek mislin getirmemiþ anýn bir dahi dünyâya
3
Ricâ-yý himmet istersen görüp Mahmûd-ý Hayrâný
Yüz urup âstânýna fedâ kýl yoluna câný
Ta’alallâh makâmýnda müþerref eylesin aný
Bugün benzettim Akþehir’i cinân-ý bâð-ý me’vâya
Felek mislin getirmemiþ anýn bir dahi dünyâya
4
Bahâr Sultân yâd eyle kim oldur erlerin þâhý
Ýhâta eylemiþ sular temâþâ eyle ol mâhý
Varýp anda karâr etsen safâdýr câna vallâhi
Bugün benzettim Akþehir’i cinân-ý bâð-ý me’vâya
Felek mislin getirmemiþ anýn bir dahi dünyâya
5
Velîler içre gör “Gevher Ýmre” muhaldir olsa yek dâne
Erenler içre Þeyh Eyyûb yaraþýr olsa merdâne
Ziyâret eylesin Hýzrý hayât erer bu dem câna
Bugün benzettim Akþehir’i cinân-ý bâð-ý me’vâya
Felek mislin getirmemiþ anýn bir dahi dünyâya
6
O cân-ý ‘âlemin ismi olupdur Molla Tâcü’d-din
Müþerref eylesin Allah yatar Ahî Cemâlü’d-din
Du’â-yý hayr için nâmýn cihâna saldý Nasrü’d-din
Bugün benzettim Akþehir’i cinân-ý bâð-ý me’vâya
Felek mislin getirmemiþ anýn bir dahi dünyâya
7
Bu nâm-ý pâkla Akþehir verir þöhret Karaman’a
Erenler cem’ine erdik varýrsýn taht-ý Yunan’a
Du’â-yý hayr ile yâd et bile Zengeli Sultân’a
Bugün benzettim Akþehir’i cinân-ý bâð-ý me’vâya
Felek mislin getirmemiþ anýn bir dahi dünyâya
8
Bugün gör Þeyh Battâl’ý edinmiþ taguban mesken
Çekip el cümleden olmuþ hakâyýk sýrrýna mahzen
Açýlsýn bâð-ý cennetden mezârýna nice revzen
Bugün benzettim Akþehir’i cinân-ý bâð-ý me’vâya
Felek mislin getirmemiþ anýn bir dahi dünyâya
9
Bulardan sonra geldi ol Nasûhî Kutubü’l-Aktâb
Eder halka nasîhatlar kul olmuþ ana þeyh ü þâb
Kerâmetin edip izhâr atýp seccâdesin der-âb
Bugün benzettim Akþehir’i cinân-ý bâð-ý me’vâya
Felek mislin getirmemiþ anýn bir dahi dünyâya
10
Tefekkür eyle bunlarý bulupdur kutb-ý devrânýn
Du’â-yý hayr ile yâd et bula zevk u safâ cânýn
Muhibb-i sâdýký çokdur o sultân o rûhânýn
Bugün benzettim Akþehir’i cinân-ý bâð-ý me’vâya
Felek mislin getirmemiþ anýn bir dahi dünyâya
11
Bu ‘âlî-tekkenin olupdur nâmý Abdullâh (?)**
Akar sular temâþâ et müþerref eylesin Allâh
Hezâr destan ile bülbül figân edip öter her gâh
Bugün benzettim Akþehir’i cinân-ý bâð-ý me’vâya
Felek mislin getirmemiþ anýn bir dahi dünyâya
12
O ni’met tekkesi câna bugün firdevs-i garâdýr
Dü-nîm etmiþ aný dünyâ biri birinden a’lâdýr
Varýp anda karâr etsin bilirsin misl-i dünyâdýr
Bugün benzettim Akþehir’i cinân-ý bâð-ý me’vâya
Felek mislin getirmemiþ anýn bir dahi dünyâya
13
O Þeyh Sultân Muhyü’d-din tutup Hak yolunu keskin
Beðendi cümle mahlûkât anýn ettikleri re’yin
Pür ihsân-ý sehâvetde ‘imâret eylemiþ kâ’in
Bugün benzettim Akþehir’i cinân-ý bâð-ý me’vâya
Felek mislin getirmemiþ anýn bir dahi dünyâya
14
O Seyyid Yûnus’u görsen gezer sancaðý þâhâne
Eðer þâha eðer bende otaðýn kurdu meydâna
O nesl-i ism-i ahsen kim oturmuþdur emîrâne
Bugün benzettim Akþehir’i cinân-ý bâð-ý me’vâya
Felek mislin getirmemiþ anýn bir dahi dünyâya
15
Bulara âþnâ ol sen dilersen eresin dosta
Bilirsen ‘ayn-ý hikmetdir yatan Sultân-ý Nevreste
Ýrüben hâk-i pâyýna þifâ bulur nice hasta
Bugün benzettim Akþehir’i cinân-ý bâð-ý me’vâya
Felek mislin getirmemiþ anýn bir dahi dünyâya
16
Subaþý bâðýna varsan verir cismine râhatlar
Kýyâm etmiþ nice eþcâr getirir kalbe hâletler
Nazîrin görmemiþ kimse geze nice vilâyetler
Bugün benzettim Akþehir’i cinân-ý bâð-ý me’vâya
Felek mislin getirmemiþ anýn bir dahi dünyâya
17
Yatar deryâ kenârýnda o Sultân Hacý Ýbrâhim
Acým Paþa’yý yâd ile bular derdine kâ’im
Makâm-ý ‘izamýn Mevlâ müþerref eylesin dâ’im
Bugün benzettim Akþehir’i cinân-ý bâð-ý me’vâya
Felek mislin getirmemiþ anýn bir dahi dünyâya
18
Bularýn cem’ine erdi Ulu Câmi’ bulup fýrsat
Ki peygamber duhûl etdi diye halk ettiler hürmet
Varýp anda niyâz etsen bulursun þükrüni cennet
Bugün benzettim Akþehir’i cinân-ý bâð-ý me’vâya
Felek mislin getirmemiþ anýn bir dahi dünyâya
19
Yeni Câmi’de kýl tâ’at eriþe ‘avn-i Rahmânýn
Cemâ’at kesretin anda görüp bula safâ cânýn
Eriþe himmet-i ‘âlî o Sultân Süleymân’ýn
Bugün benzettim Akþehir’i cinân-ý bâð-ý me’vâya
Felek mislin getirmemiþ anýn bir dahi dünyâya
20
Hasan Paþa henüz inþâ edip bir mescid-i aksâ
Ki cem’ olmuþ nice ervâh okurlar âyet-i zîbâ
Ýki rek’at kýlan cum’a bulupdur kurb-ý Hak mahzâ
Bugün benzettim Akþehir’i cinân-ý bâð-ý me’vâya
Felek mislin getirmemiþ anýn bir dahi dünyâya
21
Bu hâke hâk olup hâke yüz urup çaðýrýp yâ Hak
Bu cümle ehl-i Ýslâma ‘inâyet eyle gel mutlak
Cihân-ý fâni durur bâkî kalan sensin hemân ancak
Bugün benzettim Akþehir’i cinân-ý bâð-ý me’vâya
Felek mislin getirmemiþ anýn bir dahi dünyâya
DÝPNOTLAR
Yârenler Kabristaný’nda medfûndur
Seyyid Mahallesi’nde medfûndur
Ýbre Çeþmesi civârýnda bir bahçede medfûndur
Abdoðlu Mescidi’nde medfûndur
Baðlý Dede demekle meþhûrdur
Ýðdelik’te medfûndur
Kýzýlca Mahallesi’nin Mü’minoðlu hanesi civarýndaki kabristanda medfûndur
Ýðdelik’te Aþçý Kadý Oðlu bahçesinde medfûndur
Kasaba civarýndaki büyük kabristanda medfûndur, âlemde meþhurdur
Çay Mahallesi’nin ibtidaî mektep karþýsýndaki kabristanda medfûndur
Kýzýlca Mahallesi kenarýnda ... nâm mahalde medfûndur
Hýdýrlýk Caddesi’nde Hacý Memiþ’in oðlu bahçesinde medfûndur
Nasrü’d-dîn civârýnda çay kenarýnda medfûndur
Kasabaya yarým saat mesafede Tekke nâm mahalde medfûndur
** Mýsrada iki hecelik bir kelime siliktir
Bühtân Mahallesi eski konak bahçesinde medfûndur
Meydan Mahallesi’nedik türbe kapýsý karþýsýnda medfûndur
Depo-yý hümâyûn civarýnda Hacý Battal Oðlu bahçesinde Bademli Dede demekle meþhûrdur
Kasabaya yarým saat mesâfede ma’rûf karyesinde medfûn u meþhûrdur
Acým Paþa dahi oradadýr
El-ân Ulu Câmi’-i Þerîf denir
Kaynak: 1.Dr. Muvaffak EFLATUN Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Araþtýrma Görevlisi
2. Ý.Hakký Konyalý Akþehir Tarihi
|
Uzun Yýllar Emek Verdikleri Okullarýna Bir Bir Veda Ettiler
