Girit in tamamýyla Osmanlý hâkimiyetine alýnmasý için 1645 ten 1669 a kadar tam 24 yýl boyunca savaþýlmýþtý. Osmanlý tarihinde bir yer için böyle uzun süren bir kuþatma görülmemiþti. Yüz binlerce þehit verip topraklarýmýza kattýðýmýz Girit i, inanýlmasý güç þekilde, masa baþý oyunlarýyla kaybettik.

Yunanistan, Girit Adasý ný ele geçirmek için kurulduðu 1830 dan itibaren büyük bir çaba içine girmiþti. Bunun için yýllar boyunca Ada da yaþayan Rumlarý kýþkýrtma yolunu seçmiþti. Girit, 1866 da ilk defa geniþ ölçüde bir ayaklanmaya sahne oldu.

Rumlarýn silahlý baskýnlarý üzerine Türk halký köylerden kaçmýþ, kasabalara sýðýnmýþ, geride býraktýklarý evleri de yakýlmýþ ve bütün mallarý yaðma edilmiþti.

1905 te Girit i Yunanistan a katmak için adada silahlý mücadele baþlatan Venizelos ile taraftarlarý 24 Mart ta ada içinde bir "Milli Meclis" toplamýþlar ve adanýn Yunanistan a ilhak kararýný ilan etmiþti. Hanya daki meclis de, 20 Nisan da toplanmýþ ve Yunanistan a katýlma kararý alýnmýþtý. Meclis salonu Yunan bayraklarý ile donatýlmýþ ve þehirde resmi dairelerden de Girit bayraðý indirilmiþ ve yerine Yunan bayraklarý çekilmiþti.

Büyük devletler, mevcut þartlar altýnda ilhaký tanýmayacaklarýný bildirmiþler, Venizeloscu asilerden silahlarýný terk etmelerini istemiþler ancak red cevabý almýþlardý. Silâhlý Rumlar, Mayýs tan itibaren Türk köylerini basmaya, Müslümanlarý katletmeye baþlamýþlar, az sayýda Ýngiliz, Fransýz, Ýtalyan ve Rus birlikleri durumu sadece seyretmekle yetinmiþlerdi. Venizeloscularýn milletlerarasý kuvvete de ateþ etmeleri üzerine bu kuvvetler takviye edilmiþ, adaya yeniden donanma gönderilmiþti. Kasým ayýnda silahlý asiler silahlarýný teslim etmek zorunda kalmýþ, Yunanistan a göç etmek iznini alarak, Yunanistan a gitmiþlerdi.

Baský altýnda kalan pek çok Giritli Türk, Anadolu’ya göç etmiþ ve Anadolu’daki birçok ile olduðu gibi Konya’ya ve çevresine bu muhacirler yerleþtirilmiþti.

5 Ekim 1908 de Girit Meclisi, adanýn Yunanistan a baðlandýðýný ilan etti. Osmanlý Devleti bu ilhâka karþý çýktýðý gibi büyük devletler de Bosna-Hersek ve Bulgaristan bunalýmlarýnýn sürmekte olduðu sýrada yeni bir meselenin daha çýkmasýný istemediklerinden bu oldu-bittiyi tanýmadýlar. Bununla beraber Ýngiltere, Fransa, Rusya ve Ýtalya, Girit adasýnda bulunan askerlerini geri çekmeye karar verdiler. Osmanlý Devleti ise 30 Mart ve 27 Haziran 1909 da Ýngiltere, Fransa, Rusya ve Ýtalya ya baþvurarak, askerlerinin tahliyesini geri býrakmalarýný istedi. Bu istek kabul edilmedi.
         Girit in tahliyesi demek, Yunanistan a býrakýlmasý demekti. Bu tahliye nihayet 27 Temmuz 1909 Salý günü tamamlanmýþ ve sadece Suda limanýnda hâtýra kabilinden bir Türk bayraðý ile muhafýz olarak birkaç büyük savaþ gemisi býrakýlmýþtýr.

         Devletler askerlerini tamamen çektikleri gün Hanya kalesine Yunan bayraðý çekildi. Osmanlý Devleti nde Girit teki geliþmelere karþý büyük bir tepki doðmuþ ve mesele bir Osmanlý-Yunan anlaþmazlýðý halini almýþtý.

 Konya’da bir hayýr cemiyeti olarak kurulan “Donanma-i Osmani Muavenet Cemiyeti” Girit meselesi ile yakýndan ilgilenmiþti. Osmanlý Donanma Cemiyeti olarak da bilinen bu cemiyet Girit hadisesi ile ilgili halký aydýnlatan beyannameler neþrettiði gibi yardým yapmaya da teþvik etmiþtir. Yine Cemiyet, “Girit Meclisi Milliyesi Cemiyeti” ile iþbirliði yaparak Konya’da, Yunanlýlarýn Girit’de Müslüman halka yaptýklarý zulmü protesto etmek için Hürriyet alanýnda büyük bir miting tertiplemiþtir. Mitinge Konya’nýn aydýný, eþrafý kýsacasý bütün Konyalýlar katýlmýþtýr.  Halk miting esnasýnda “Artýk yeter daha ziyade sabýr etmeyeceðiz, ya Girit ya ölüm” diye baðýrmýþlardýr. Akþehirlilerde bu mitingde yerlerini almýþ ve mitingde müderrislerden Akþehirli Hamdi Efendi ateþli bir nutuk irat etmiþtir.  Mitingden sonra halk postane binasýna giderek “Gönüllü olarak Girit’e gitmek istiyoruz” diye telgraf çekmiþtir. Cemiyetin bu çalýþmalarý Konya halký üzerinde etkisini kýsa zamanda göstermiþ ve halk 1.331.510 kuruþ yardým yapmýþtýr.

Girit meselesi yüzünden geliþen olaylarýn büyük devletlerin baskýsýyla daha fazla büyümesi önlendi. Osmanlý Devleti, 3 Kasým 1909 da büyük devletlere bir defa daha baþvurarak, Girit meselesinin kesin olarak çözümlenmesini istedi, fakat bu konuda zamanýn daha gelmediði cevabýný aldý. Bundan sonra Girit, 1912 yýlýna kadar, hukuk yönünden Osmanlý Devleti ne baðlý kalmaya devam etti.

Balkan Savaþý’nda Osmanlý Devleti yenik düþünce Girit Adasý, 30 Mayýs 1913 teki Londra ve 10 Aðustos 1913 teki Bükreþ Antlaþmalarý yla kesin olarak Osmanlý Devleti nden ayrýlýp Yunanistan a baðlanmýþtý.

Kaynaklar:

1.sabah.com.tr/Ramazan/EskiRamazanlar/2009/09/06/girit_icin_savastigimiz_yunanlilari_bozguna_ugrattik_ama_adayi_uc_ay_icinde_masa_basinda_elimizden_aldila          2. Avanas,  Ahmet, Milli mücadelede Konya, Ankara: Atatürk Araþtýrma Merkezi
         3. www.msxlabs.org/forum/satirlarla-turkiye/3568-giriti-nasil-kaybettik.html