Osmanlý Ýmparatorluðu kuruluþundan 1876 yýlýna kadar mutlakýyetle yönetilmiþtir. Devletin, mutlakýyeti terk ederek parlamenter hayata geçiþi 23 Aralýk 1876 tarihinde ilân edilen I. Meþrutiyet ile gerçekleþtirilmiþtir. Ýlk parlamento (Meclis-i Umumî) 19 Mart 1877 tarihinde padiþahýn da katýldýðý bir törenle açýldý. 115 üyeden oluþan bu ilk meclis, 28 Haziran 1877 tarihine kadar çalýþmalarýný sürdürdü.

         Osmanlý Ýmparatorluðunda, mutlakýyetten meþrutiyete geçiþ çabalarýnda basýn birinci derecede etkili olmuþtur. Çeþitli yayýn organlarý aracýlýðýyla ve gizli olarak hürriyet ve meþrutiyet fikirlerini özellikle 1867-1875 tarihleri arasýnda yoðun olarak yaydýlar.

         Mithat Paþa, tahta geçmeden önce, Abdülhamid ile buluþarak adeta pazarlýða giriþmiþ ve meþrutiyeti ilân edeciðine dair ondan kesin olarak teminat almýþtý.

         Mithat Paþa’nýn Padiþah’a sunduðu anayasa taslaðýnda gerekli düzeltmeler yapýtlýktan sonra 7 Zilhice 1293 (23 Aralýk 1876) tarihinde anayasa, padiþah tarafýndan onaylanarak resmen yürürlüðe girdi. Meþrutiyetin ilâný her sýnýf hakta büyük sevinç yarattý. Anayasanýn ilânýna en çok memnun olanlarýn baþýnda, gayrimüslimler geliyordu.

         Kanun-ý Esasî’nin ilâný ile bütün meseleler çözümlenmiþ deðildi. Asýl önemli olan, Anayasanýn kapsadýðý hükümleri uygulamak, müesseseleri kurmak ve iþletmekti. Bir taraftan da, Anayasa gereðince seçimlerin yapýlarak Meclis-i Mebusan’ýn çalýþmasýný saðlamaktý. Bu amaçla seçimlerin ne þekilde yapýlacaðýný belirlemek amacýyla bir seçim bildirisi “ Talimat-ý Muvakkate” hazýrlýðýna giriþildi. Ancak seçimlerin yapýlmasýný ve Meclis-i Mebusan’ýn açýlýþýný görmek Mithat Paþa’ya kýsmet olmayacaktý. 49 günlük bir sadaretten sonra, 5 Þubat 1877 tarihinde, Sultan II. Abdülhamid’in kendi ýsrarýyla Anayasaya koydurduðu 113. maddeye dayanarak ülke dýþýna sürgüne gönderildi.

         Ýþte ülkemizde yapýlan bu ilk seçimler “Talimat-ý Muvakkale”de ki 7 madde esasýna göre yapýlmýþtýr.

Talimat-ý Muvakkate’nin belli baþlý hükümleri þunlardý;

1- Mebus sayýsý 130 olacak, bunun 80’i Müslim, 50’si Gayrimüslim olacaktý.

2- Talimat-ý Muvakkat’e iki dereceli bir seçim usulünü kabul etmekte idi.

3- Vilâyetlerde mebuslar, vilâyet, liva ve kazalarýn idare meclislerinin âzalarý tarafýndan seçilecekti. Gerçekte, bu tür seçim þekli, iki dereceli bir seçim olmaktan uzaktý.

4- Talimatta, seçilmek için 25 yaþ esas alýnmasý, ayrýca seçilebilmek için, az çok emlâk sahibi olmak þartý konmuþtu.

Talimat-ý Muvakkate’nin sonuna eklenen bir cetvelde, Osmanlý Devleti seçim bölgelerine ayrýlmakta ve her bölgeye düþen mebus sayýsý belirlenmiþti. Buna göre Konya’ya iki Müslim ve bir Gayrimüslim olmak üzere 3 mebusluk verilmiþti.

Osmanlý Devleti’nde yapýlan ilk seçimlerin ay ve gün olarak tam bir tespiti yapýlamamýþtýr. Bu seçimler gerek merkezde ve gerekse illerde çok hileli yapýlýyordu. Çünkü seçilecek mebus sayýsý halkýn sayýsýyla orantýlý deðildi. Avrupa’nýn gözüne girmek için Hýristiyan mebuslar fazla seçilmiþtir.

Konya’da yapýlan ilk seçimde:

1-Çelebi Hüseyin Efendi

2-Hacý Fasih Efendi

3-Deðirmencioðlu Simonaki Efendi milletvekili seçildi.

Meclis, 19 Mart 1877 günü,  Dolmabahçe sarayýnýn büyük salonunda padiþahýn huzurunda açýldý. Meclis-i Mebusan’ýn çalýþmalarý 20 Mart’tan 28 Haziran 1877 tarihine kadar sürdü.

         Ýkinci dönemde 130 olmasý gereken mebus sayýsý 96’da kalmýþtýr. Bunlarýn 56’sý Müslüman, 40’ý gayrimüslim idi. 13 Aralýk 1877 tarihinde baþlayan ikinci dönem, Sultan II. Abdulhamid’in Kanun-ý Esasî’nin kendisine tanýdýðý yetkiye dayanarak 13 Þubat 1878’de meclisi süresiz tatil etmesi ile son buldu.

         II. Meþrutiyet 23 Temmuz 1908 (Rumi 10 Temmuz 1908)de top atýþlarý ve büyük þenliklerle ilan edildi. Seçimlerin ardýndan oluþan yeni Meclis-i Mebusan 17 Aralýk 1908 de padiþahýn nutkuyla açýlarak çalýþmalarýna baþladý. 1908’de yapýlan bu seçimde Konya’dan þu milletvekilleri seçilmiþtir:

1-Mehmet Emin Efendi,

2- Hadimli Mehmet Vehbi Efendi,

3-Þeyh Zâde Abidin Efendi (Zeynel Abidin),

4-Ereðlili Salim Efendi,

5- Akþehirli Hacý Mustafa Efendi,

         Böylece Konya Mebusu olarak ilk seçilen Akþehirli Hacý Mustafa Efendi olmuþtur. Ancak 1912 yýlýnda yapýlan ikinci dönem seçimlerinde Hacý Mustafa Efendi seçilememiþtir.

Kaynaklar

1-    Kýzýltan, Yýlmaz (2006) I. Meþrutiyetin Ýlâný ve Ýlk Osmanlý Meclis-i Mebusan’ý.  GÜ, Gazi Eðitim Fakültesi Dergisi, Cilt 26, Sayý 1 (2006) 251-272

2-     Avanas,  Ahmet, Milli mücadelede Konya, Ankara: Atatürk Araþtýrma Merkezi

www.msxlabs.org/forum/soru-cevap/216138-2-mesrutiyet-sonrasi-osmanli-imparatorlugunun-durumu-nedir.html. 10.09.2009