Mevlâna ya göre gerçek dost, Hak týr. O nun dostu olmak, O nun dostluðunu kazanmak, ancak O nu sevmek, derin bir aþkla sevmek ve O na yakýn olmaktýr. Ýnsanlar arasýndaki dostluða pek güveni yoktur. Bir gün Konya nýn dýþ semtlerindeki bir viraneden geçiyordu. Yýkýklar arasýnda, birkaç köpeðin, þarmaþ dolaþ olmuþ uyuduklarýný gördü. Yanýndakilerden biri:

— Bu biçareler arasýnda ne kadar güzel bir birlik var. Ne de dostça þarmaþ-dolaþ uyuyorlar...
dedi. Mevlâna:
— Evet. sen bunlar arasýndaki birliðin ve dostluðun ne kadar samimi olduðunu öðrenmek istersen, onlarýn aralarýna bir leþ veya ciðer atýver O zaman bu dostluðun nasýl bir dostluk olduðunu görürsün.
Sonra ilâve etti:
-- Köpeklerin bu hali, dünya menfaatine, yalnýz midelerine, yalnýz keselerine tapanlarýn aralarýndaki dostluða benzer. Görünüþte pek samimidirler. Ama aralarýna bir dünyalýk girerse nice yýllýk tuz etmek haklarýný unuturlar namus ve þereflerini havaya verirler.
Dostluk, paraya pula deðil, ruha duyguya dayanmalýdýr; . Bir þiirinde Mevlâna, "Benin; ne altýn dolu keseye, ne de altýn kâseye meylim vardýr" der. Altýn dolu kese de, altýn kâse de dünya ehlinindir. Kadirbilirlik, samimiyet, sevgi, þefkat, gibi mânevi duygular ise gönül ehlinin.
Yine bir þiirinde Mevlâna, "Bu hýrka içinde olduðumuz müddetçe, ne kimseden incinir, ne de kimseyi incitiriz,.." buyurmaktadýr. Gerçekten de Mevlâna, ömrü boyunca ne incinmiþ, ne de incitmiþtir. Gönül onun için bir Tanrý kýblesidýr. Gönül yýkmamak gerekir. Der ki:
— Hacýlar. Kabe nin dört cihetinde de secdeye varýrlar Kabe yi ortadan kaldýrdýn ve herkes gönül gönüle secde ediyor demektir. Su halde inanan bir insanýn gönlü Tanrý evi yýkýlýr mý?
Bir þairimilin de. "Kýblegâh ý kibriyadýr yýkma kalbin" kimsenin dediði gibi gönül adamý Mevlâna, insaný sadece gönül kýblesinin mihrabý olarak görür ve buna önem verir. Der ki:
— Ýnsan-ý kâmii in þu âlemde bir alâmeti olsaydý, ilâhi remizlerin tümüne gönül yoluyla tercüman olurdunuz.
inþan, gönle eðildi, onunla seninle benli oldu, onun sesini dinledi mi, kendini bildi demektir. Kendini bilenin Allah ý bileceði aþikârdýr. Yoksa, bu esrarý baþka türlü çözmeye imkân yoktur. Bir rubaisinde þöyle der:
Belini baðla o gönüldeki parlak ýþýða. Boþ masallarla çözülmez bu düðümlü esrar. Nitekim daðda, bayýr/ardaki çayla derenin Sana bir faydasý yok evde akan çeþme kadar..
Mevlâna, insanlar arasýndaki her günün doðuþun, savaþýn ortadan kalkmasý için "gönül birliði"ne varmalarýný þart koþar ve, "Gönül birliði, dil birliðinden üstündür" der. Düþünen, seven, inanan insan Mevlâna nýn gönlü bu..

Fani bir dünya bu dünya; hiç kalp kýrmaya gönül kýrmaya deðer mi?

Ey dostlar(!) dost olun dost…