Halk oylamasý öyle bir keskin kýlýç ki; onu sallayarak hücuma geçeni de yaralayýp tüketebilir. Özal’ýn yükselen çýkýþýna, böyle bir referandum son vermiþti. Referandum seçimden çok farklý bir þey! Baraj engeli yok. Seçimde birçok oylar baraja takýlýp boþa gidiyor. Onlarca küçük parti kazanamayacaðýný bilse bile seçim yarýþýna katýlýyor; karþýt oylarý ona yirmiye bölerek çoðunluðu alan tarafa destek çýkmýþ oluyorlar. Referandumda ise, tüm HAYIR oylarý, bir teki bile boþa gitmeden ayný yere yýðýlýyor.

Günceldeki referandum yolculuðunun, bu görüþün dýþýnda birçok eksiklikleri sayýlýp dökülüyor. Neredeyse karþýt görüþlerin hepsinin haklý gerekçeleri var!

            1-Deðiþik ve birbiriyle ilgisiz 20-25 konu; tek bir oylama ile referanduma sunulabilir mi? 25 konudan birine olumlu bakan vatandaþ, diðerini zararlý görebilir. Olumlu bulduðu birkaç maddenin hatýrýna, zararlý bulduklarýna da “Evet” demeye zorlanmamalý seçmenler!

            2-Avrupa Birliðinin kabul ettiði Venedik kriterlerinin; “Birden fazla konunun topluca referanduma sunmaya” olanak vermediði ortada!

            3- 19 kiþi olarak tasarlanan Anayasa mahkemesi üyelerinden 13 tanesi, siyasi iktidar tarafýndan belirlenirse; tarafsýz ve adil bir iþ yapýlmýþ olmaz. Üstelik ayný heyet 12 yýl deðiþmeden görev yapacak olursa; iktidar dýþýnda hiç kimse bu tasarýya olumlu bakmaz.

            4-Bu nedenle ve baþka gerekçelerle iptal davasý açýlýrsa, referanduma gidiþ kararýnýn(yasasýnýn) iptali olasýlýðýný, güçlü gören uzmanlar pek çok.

Bence de, Anayasa deðiþikliði tartýþmalarý sürmeli. Normal veya erken seçimden sonra, bu deðiþiklik yasalaþmak için gündeme gelmeli. Yeniden incelikle ve yeterli zaman ayrýlýp her maddesi tartýþýlarak oylanmalý.

80  darbecilerinin kendi atadýklarý ve kurucu adýný verdikleri heyete, kendi isteklerine göre yaptýrdýklarý taslaðý halk oyuna sunduklarýnda; büyük oranda “Evet” aldýklarýna bakarak adlanýlmamalý.

            a-O zaman “Hayýr” oyu vermek yasak gibiydi. Açýkça Hayýr oyu vereceðini söylemek ve “Hayýr” propagandasý yapmak; olanaksýz görünüyordu. Gerçekten de tehlikeliydi.

            b-Birçok sandýkta, Hayýr oyu bulmak veya arayýp sormak, mümkün deðildi.

            c-Dikta rejiminin sona ermesi yolunu açabilmek için, “Evet” oyu verilerek, demokrasiye geçiþi çabuklaþtýrmak gerektiði” fikri yaygýndý. Sonrasýnda yapýlan seçime katýlmasý yasaklanan büyük partiler bile; “Evet diyelim de, bu dönem bitsin!” görüþündeydiler. Açýktan olmasa bile, bu yönde telkinleri seziliyor ve yayýlýyordu.

            Genel seçimde küçüklü büyüklü ve hatta sað ve soldaki tüm muhalif partilerin tek bir listede birleþerek ve yandaþlarýný da ikna edip tek bir müþterek listeyle seçime katýldýðýný hayal edin. Bu mümkün olsa; yüzde ellinin altýnda oy alan bir iktidar koltuðunu koruyabilir mi? Elbette koruyamaz. Tüm karþýt oylar birleþip en çok oy alaný geçer. Halk oylamasýnda da, öyle bir olasýlýk güçlü! HAYIR oyu vermek isteyenlerin hepsi; baraja veya baþka bir engele takýlmadan tek bir koalisyonda birleþmiþ gibi olacaklar. Böylece hiçbir hayýr oyu boþa gitmeyecek. Seçimlerde %30 üzerinde oy alan bir parti, karþýt oylarýn bölünmesi yüzünden; tek baþýna iktidar olabiliyor. Ýktidar olamasa bile, zayýf bir grupla koalisyon kurabiliyor. Buna bile gerek kalmadan kendisine katýlýmlar saðlayabiliyor. Halk oylamasýnda galip gelmek için ise; atýlan oylarýn yarýsýndan çoðunu almak þart. Bu da olanaksýz! Ben olsam referanduma gitmem. Kimseyi kýrmadan, tantanalý ve öfkeli nutuklardan medet beklemeden; mantýklý uzlaþmalar saðlamaya çalýþýrým.

Ülke, ulus, yönetim ve halk olarak Tüm gücümüzü, iþsizlik ve ekonomik küçülmeye çözüm bulma yönündeki çalýþmalara yoðunlaþtýrmamýz gerek!